Warme zomermaand: impact op een gletsjer

Al eerder heb ik een artikel geschreven over hoe snel sneeuw smelt. Hieruit blijkt dat hier niet zomaar een eenduidig antwoord op te geven valt. Afgelopen maand was het echter ontzettend warm in vrijwel het gehele Alpengebied. Deze week ligt het vorstniveau rond de 4600m in Oostenrijk en tot 5000m in Frankrijk. In de dalen is het op grote schaal ruim 30°C.

Dit leidt tot het ontzettend snel smelten van sneeuw. Hieronder een foto van de Grossglockner en Pasterze-gletsjer op 1 juni. Tevens een foto van de situatie vandaag, 24 juni 2019. Het is een screenshot van de website Grossglockner.at en dus net niet hetzelfde punt. De verschillen lijken me wel duidelijk.

De Grossglockner en Pasterze-gletsjer op 1 juni 2019
De Grossglockner en Pasterze-gletsjer op 1 juni 2019

Duidelijk te zien is het zwarte puin op de gletsjer, welke aan het begin van de maand nog grotendeels bedekt was door sneeuw. Dit puin geeft ook de modderige kleur aan het water. Omdat het water niet wegstroomt van de gletsjer (het wordt door een stuw tegengehouden) stroomt ook de modder niet weg. In de bovenste foto was er nauwelijks nog sprake van smeltwater en was het water blauw van kleur.

Jorasses Gletsjer

Op de flanken van Punta Whymper, één van de pieken van de Grandes Jorasses ligt onderstaande gletsjer. Deze wordt gevoed vanaf ongeveer 4200m hoogte maar heeft geen “accumulatie-bekken”. De terminus (het laagste punt) ligt rond de 3700m hoogte. Onderstaande foto’s geven een beeld van hoe deze gletsjer er uit zag op 10 juli 2018, 22 oktober 2018, 15 mei 2019 en 24 juni 2019.

22 oktober was de laatste dag van de Alpenzomer: hierna viel er sneeuw. Op 15 mei is (naar mijn inschatting) de maximale wintergrootte bereikt: het koel en nat tot dat moment. Hierna is de zomer begonnen in de Alpen.

Punta Whymper, 10 juli 2018
Punta Whymper, 10 juli 2018
Punta Whymper, 22 october 2018
Punta Whymper, 22 october 2018
Punta Whymper, 15 mei 2019
Punta Whymper, 15 mei 2019

De verschillen lijken niet zo groot, al tonen ze mijns inziens wel goed aan dat een gletsjer een “levend wezen” is. De terminus ziet er iedere keer anders uit. Deze gletsjer heeft geen echte ablatiezone, de zone waarin het smelt aan de tong. Normaal gesproken ligt de 0-gradengrens onder de terminus. Het korter worden van dit type gletsjer vind dan ook met name plaats door het afbrokkelen van ijs en het wegsmelten van het hele sneeuwdek, zoals typisch is voor hanggletsjers.

Te zien is dat aan de randen het sneeuwdek verdwenen is. De komende week ligt de 0-gradengrens rond de 5000(!) meter in dit gebied, wat zal leiden tot een uiterlijk zoals dat te zien is op de foto van 10 juli 2018: gesmolten sneeuw aan de randen en het zichtbaar worden van de breuk op 2/3 van de gletsjer. Wat nu al te zien is, is het feit dat de terminus de rotsen nauwelijks nog bereikt:

Ook is duidelijk te zien dat de terminus “minder massief” is geworden. Linksboven is een groot stuk volledig verdwenen en lijkt de gletsjer in zijn geheel minder verticaal ontwikkeld te zijn. Uiteraard is het te eenvoudig om bovenstaande feiten af te schuiven op klimaatverandering: in de eerste plaats worden ze veroorzaakt door het weer van nu en de hoeveelheid sneeuwval.

Die zijn echter wel sterk beïnvloedt door de klimaatverandering: ondanks een zeer sneeuwrijke winter zien we nu al dat de gletsjers er slechter voor staan dan vorig jaar een ruime 2 weken later – toen er ook een zeer warme zomer aan de gang was en een sneeuwrijke winter aan vooraf ging.

De komende zomer zal ik dit in de gaten houden en waar nodig aanvullingen plaatsen.

Huttenopening: begin van zomerseizoen

Traditiegetrouw zijn de meeste (hoog)alpiene (zomer)hutten geopend voor het seizoen. Zelf was ik helaas iets te vroeg in de alpen, namelijk begin juni in Oostenrijk. Destijds viel er niets te hiken: de sneeuw was nog dermate veel aanwezig, dat hiken alleen plezier opleverde als je sneeuwschoenen en een volledige eigen uitrusting meedroeg.

Inmiddels is die situatie verbetert: vrijwel overal in de Alpen (van oost naar west) is de sneeuw aanzienlijk gesmolten. Tot ongeveer 2000m zijn de meeste paden redelijk tot goed begaanbaar. Kom je daarboven, of op een noordhelling, dan is die situatie heel anders. Zo is op de webcam van de Casermetta Val Veny (ten zuiden van Courmayeur, op de noordhelling van de Col de la Seigne) nog een aanzienlijk sneeuwdek te ontwaren.

Casermetta Val Veny, noordhelling Col de la Seigne. Hier is nog goed te zien hoeveel sneeuw er ligt.

Ook het officiële meetpunt boven Chamonix, de Aiguilles Rouges, meldt nog 45cm sneeuw op 2250m hoogte. Dit betekent dat in het hooggebergte momenteel 4 beperkingen zijn:

  • Sommige paden zijn nog onbegaanbaar vanwege de sneeuw
  • Smeltwater leidt tot goed gevulde bergrivieren
  • Veel bruggen zijn nog niet geplaatst door de lokale Alpenverenigingen
  • Blootgestelde hellingen hebben te maken met lawines als gevolg van de smeltende sneeuw en loszittende rotsen.

Door dit laatste is een aantal hogere bergpassen (voor auto’s) nog altijd afgesloten in Zwitserland en maakt hoger gelegen meertjes en passen (zoals bijvoorbeeld de Grand Ecaille bij de Vallee des Glaciers) nog onbegaanbaar.

Met vorstniveau’s rond de 3900m (3800m Mont Blanc, 3900m Piz Bernina, 3800 Grossglockner) aankomende week zal het echter aangenaam weer zijn en zal veel sneeuw smelten. De kans op buien van convectief karakter is rondom de pieken wel dagelijks aanwezig.

Prachtig weer in de Alpen

Het is het begin van de zomer. Ik zit op een (familie)camping in Zell am See. Zo’n camping waarvan je vroeger zei: dat doe ik nooit! Met vrouw en 2 kinderen. En het bevalt helemaal prima, al vind ik zelf een wat spartaanser verblijf prima en loop ik liever de Grossglockner op dan naar het uitzichtpunt te rijden.
Maar lopen en klimmen is hier, behoudens sneeuwschoentochten, sowieso niet te doen. Op de noordhellingen ligt boven de 1500m nog volop sneeuw. Op de Hochalpenstrasse moesten we zelfs even wachten tot een mensgemaakte lawine was opgeruimd.


Signalkuppe – Punta Gnifetti (4559m)

© Renzo Ferrario, Signalkuppe

Feiten
»Gelegen: Wallis, Zwitserland
»Hoogte: 4559 meter
»Eerst beklommen door: G. Gniffeti
»Jaar: 9 augustus 1842

De Signalkuppe is gelegen in het Monte Rosa-massief op de grens met Italie. De Signalkuppe heet in het Italiaans Punta Gnifetti, naar de priester Giovanni Gnifetti die deze berg als eerste beklom in augustus 1842. Op de top van de Signalkuppe ligt de hoogste berghut van Europa, de Capanna Margherita, genoemd naar de Italiaans koningin destijds.

De normaal route begint vanaf de Monte Rosa hut op 2795 meter hoogte. Vanaf deze hut volg je een zigzag route naar de morene van de Grenzgletsjer. Je kunt de Silbersattel route volgen tot ongeveer 4000 meter hoogte, waarna de paden zich splitsen. Vanaf 4500 meter is het even echt klimmen, 3e graads rotsklimmen.

Er zijn diverse alternatieve routes, onder andere over de Lysgletsjer. Vanaf de Signalkuppe kun je 3200 meter naar beneden kijken naar Macugnaga in Italië. Naar het westen zie je de Dufourspitze, Zumsteinspitze en Nordend. Naar het noorden liggen de Weisshorn en de Dom de Mischabel. Ook de Matterhorn en Lyskamm zijn te zien.


Vanaf Rifugio Gnifetti (3637m):
Je kan tot 3200 meter hoogte met een kabelbaan, daarna is het een kwestie van de gletsjer traverseren om deze hut te bereiken (ongemarkeerd).

Zumsteinspitze

© http://www.ueliraz.ch, Zumsteinspitze

Feiten
»Gelegen: Wallis, Zwitserland
»Hoogte: 4563 meter
»Eerst beklommen door: J. Zumstein
»Jaar: 1 augustus 1820

De Zumsteinspitze is één van de hoogste bergen van de Alpen op dezelfde graat als de Signalkuppe en de Dufoutspitze. De berg geldt ondanks zijn hoogte niet als een moeilijke om te beklimmen.

De Zumsteinspitze ligt zoals gezegd direct langs de Signalkuppe, waar de hoogste berghut van Europa is gelegen: Cabane Margherita. Na Margherita is het slechts een klein stuk lopen (klimmen kun je het niet noemen), iets meer dan een uur. Goed acclimatiseren is dankzij de grote hoogte een must, technisch onderlegd zijn is bij de Zumsteinspitze minder van belang. Een goede gids of veel ervaring zijn door de hoogte en omstandigheden wel uiterst belangrijk.