Ontstaan van gebergten

Geen berg is hetzelfde en het zelfde geldt voor de gebergten waar ze deel van uitmaken. Er zijn diverse soorten gebergten met diverse steensoorten en klimaattypes. Over het algemeen maken we een onderscheid tussen jonge gebergten en oude gebergten. In Europa zijn de Alpen en de Pyreneeën goede voorbeelden van jonge gebergten.

De Alpen en Pyreneeën zijn ontstaan door het botsen van Italië en Spanje tegen het Europese vaste land. De krachten die hier mee gepaard gaan dwingen de aardkorst omhoog, waarbij plooiingen ontstaan. Hoe sneller deze botsing plaatsvindt, des te steiler is het gebergte. Uiteraard speelt ook de grootte van deze zogenaamde aardschollen een rol. Deze factoren tezamen bepalen de hoogte en karaktereigenschappen van het gebergte. Zo is de Himalaya hoger dan de Alpen. De massa van India, welke tegen de Euraziatische plaat aanbotst, is groter dan Italië wat tegen dezelfde plaat aanbotst.

In de bergen kom je ook regelmatig kalkrotsen tegen. Vroeger maakten die bergen deel uit van de zeebodem of een rif. De hardere steensoorten zoals graniet maakten waarschijnlijk deel uit van de aardkorst zelf. Graniet is minder vatbaar voor erosie dan kalkrotsen. Dit is tevens de reden waarom je vaak graniet tegenkomt in steile rotswanden: de kalkrotsen zijn al opgelost in de regen of rivier.

Een andere karaktereigenschap van een jong gebergte zijn de steile pieken en diepe dalen. Erosie (de afbraak van de bodem als gevolg van weersomstandigheden, zwaartekracht, rivieren en gletsjers) heeft minder tijd gehad om vat te krijgen op een jong gebergte.

Een heel ander type gebergte zijn de zogenaamde oude gebergten, al hebben deze vaak dezelfde ontstaanswijze. Deze zijn overal in Europa te vinden: het Spaanse hoogland, Centraal Massief, Apennijnen, Reuzengebergte, Duitse middelgebergten, Schotland en het Scandinavisch Hoogland. Deze zijn al honderden miljoenen jaren oud en hebben veel te lijden gehad van erosie.

Kenmerken zijn de afgeronde toppen die je vaak tegenkomt in deze gebergten en relatief vlakke dalen die vaak ook breed zijn. In gebieden met veel zachte rotsen, zoals bijvoorbeeld in de Gorges du Verdon in Frankrijk worden kloven uitgeslepen door de rivieren. Daar waar de rotsen hard zijn zullen vaker hoogvlaktes gevormd worden, zoals in Noorwegen het geval is.

Er zijn echter destructievere krachten die op de rotsen in kunnen spelen waardoor zich toch kloven vormen. Dit is ook in Noorwegen het geval: door de noordelijke ligging waren de gletsjers in de ijstijd enorm. Deze hebben zich een weg gedrongen door de gebergten en hier diepe en soms brede fjorden uitgeslepen. De diepste fjorden zijn meer dan 1200 meter diep, terwijl de bergen aan de randen hiervan wel 1800 meter hoog kunnen zijn. Bovenaan deze bergen liggen vaak uitgestrekte hoogvlakten, zoals de Hardangervidda of het Finnmark-plateau.

De Duitse middelgebergten zoals de Harz, Rothaargebirge, Sauerland en Eifel vormen samen met de Ardennen en Vogezen het traditionele binnenland van Europa en behoren tot de oudste gebergten ter wereld. De Ardennen en de Eifel hebben ook een vulkanische oorsprong, evenals het Centraal Massief in Frankrijk. De erosie die in deze oude gebergten plaats heeft gevonden hebben Nederland, Vlaanderen en Noord-Duitsland gevormd, maar er ook voor gezorgd dat de Noordzee tussen Nederland en Engeland vrij ondiep is. Feitelijk is dit deel van de Noordzee een voortzetting van het laagland waarvan Nederland deel uitmaakt. In de vorige ijstijd bestond de Noordzee ook nog niet, omdat destijds de zeespiegel veel lager lag.

Een andere vorm van gebergten zijn vulkanen. Voorbeelden hiervan zijn de Etna op Sicilië of de vulkanen van IJsland. Iedere vulkaan heeft zo zijn eigen karakteristieken en vormt een unieke berg. Een van de bekendste vulkanen is de Pico del Teide op Tenerife, welke de hoogste berg van Spanje vormt. Ook de Vesuvius, Mount Fuji en Mount St. Helen zijn bekende vulkanen. Vulkanen groeien soms nog aardig aan. De Etna bijvoorbeeld groeit nog altijd door, waardoor Sicilië steeds groter en hoger wordt. Ook IJsland en sommige Hawaiian eilanden groeien nog altijd als gevolg van de vulkanische activiteit.

Gletsjers in Noorwegen dit jaar flink gekrompen

31 oktober 2018

Niet alleen in Nederland was het een zeer warme zomer; ook in Noorwegen was het zeer warm gedurende een zeer lange periode. Warm en droog. De droogte is in het westen van Noorwegen spectaculair ten einde gekomen: er viel in de maanden augustus, september en oktober op sommige plekken bijna 2000mm neerslag – ruim 2,5 keer zoveel als bij ons in een heel jaar.

Lees verder Gletsjers in Noorwegen dit jaar flink gekrompen

De eerste sneeuwdump van het seizoen in de Alpen – en wat voor 1!

Dit weekend (27 oktober 2018) valt er op grote schaal sneeuw in de Alpen, vanaf ongeveer 1500m hoogte. Echter, aan de zuidelijke rand zal extreem veel neerslag kunnen vallen.
Rondom de Italiaanse stad Domodossola wordt bijna 600mm neerslag verwacht, wat boven de 2000m grotendeels als sneeuw valt en boven de 2500m uitsluitend als sneeuw. Lees verder De eerste sneeuwdump van het seizoen in de Alpen – en wat voor 1!

Herfstkriebels – de sneeuw komt er aan (in de bergen)

Vanochtend liep ik buiten met mijn twee honden. Het waaide, het miezerde en er viel een aanzienlijk hoeveelheid blad uit de boom. Ondanks dat het ruim 14 graden was, voelde het voor het eerst dit jaar aan als herfst.

De herfst komt er nu echt aan. Waar vorige jaren de herfst al begin september zijn intrede deed in onze contreien en in het hooggebergte zelfs de winter, is het dit jaar nog nauwelijks tot herfst of winteromstandigheden gekomen. Daarmee kunnen we stellen dat de sneeuwbedekking deze week het minimum van dit jaar bereikt. Zie hieronder een plaatje van de webcam in Les Contamines (Haute Savoie) waar het nu nog mooi weer is. Direct daaronder de weersverwachting in deze regio (voor een hoogte van 4000m). Een dikke meter sneeuw rondom het aan weekend!

Heel anders is het al in de oostelijke Alpen waar het tot sneeuw is gekomen en het eind van de week (zoals het er nu uitziet) “helemaal los gaat”. Zie hieronder de weersverwachting van mountain-forecast.com voor de Grossglockner (3800m). Hier lopen de hoeveelheden zelfs op tot 277cm. Nu is dit wat we noemen “direct model output”, ofwel een directe vertaling van een weermodel. De werkelijkheid zal anders zijn. In ieder geval betekent dit dat er een kans is op veel neerslag. Wat er werkelijk gaat vallen en hoe het daarna zal verlopen is een groot vraagteken.

Overstromingen in Noorwegen

Gister, 14 oktober 2018, las ik op een weerforum een berichtje over overstromingen in het westen van Noorwegen. Aan het begin van de maand is er in het hooggebergte van Noorwegen sneeuw gevallen, maar inmiddels is het ook daar een stuk zachter geworden. Door een samenloop van omstandigheden, namelijk zeer warme lucht en fohn, is de  temperatuur lokaal opgelopen tot meer dan 25 graden: 25.5 in Tafjord.

Maar ook in het hooggebergte, op 2000m hoogte, was het nog altijd 10 graden boven nul wat geldt als zeer ongebruikelijk voor de tijd van het jaar. De combinatie van hoge temperaturen, sneeuw op de grond en regenval heeft geleid tot overstromingen in deze gebieden (Møre og Romsdal, Oppland, Sogn og Fjordane en Hordaland).

Overigens is het najaar dit jaar al behoorlijk nat in de genoemde regio’s. De Noorse stad Bergen had in augustus 345mm neerslag, in september 520mm en in oktober t/m gister ruim 340mm neerslag.

Ter vergelijking: De Bilt in Nederland heeft in geheel 2018 tot nu 417mm neerslag gehad en normaal valt er in 1 jaar ongeveer 830mm neerslag in De Bilt.